Vượt mốc năm 2030

Tính khả thi của điện hạt nhân nhiệt hạch và công nghệ sinh học tổng hợp vào khoảng năm 2028, cũng như việc ứng dụng máy tính lượng tử vào xã hội – không hiểu sao hầu hết đều hướng đến mốc thời gian khoảng năm 2030. Ngay cả trong số liệu về đầu tư tư nhân vào máy tính lượng tử đã đề cập ở trên, mục tiêu phổ cập công nghệ cũng được đặt vào khoảng năm 2030.

Tổng hợp lại, có thể coi năm 2030 là một mốc tham khảo cho sự khởi đầu của quá trình ứng dụng xã hội quy mô lớn của máy tính lượng tử. Điều quan trọng là: làm thế nào để vượt qua đáy của giai đoạn vỡ mộng sắp tới – “mùa đông của lượng tử”.

Trong chu kỳ cường điệu năm 2020, ngay cả AI cũng đang ở trung tâm của giai đoạn vỡ mộng. Quả thật, khi ChatGPT lần lượt nâng cấp từ phiên bản 1, rồi 2, rồi 3, nó đã tạo nên một cơn sốt lớn, nhưng trong vài năm gần đây, vì những lo ngại về bảo mật,… không thể phủ nhận cảm giác rằng làn sóng đó đã bắt đầu hạ nhiệt.

Có lẽ cũng bởi vì nó tiêu tốn một lượng điện khổng lồ, nên đã xuất hiện sự thất vọng rằng nếu cứ tiếp tục đi theo hướng công nghệ hiện tại thì thị trường khó có thể mở rộng thêm nữa. Và liệu mọi thứ sẽ chìm mãi dưới đáy, hay có thể thoát đáy và bước vào giai đoạn phục hồi?

Việc đầu tư vào 5G – vốn được cho là đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ cho hạ tầng – ở các quốc gia lớn được cho là đã hoàn tất vào khoảng năm 2023. Công nghệ pin, cốt lõi của xe điện (EV), cũng đã được cải tiến đến mức đạt được quãng đường chạy khoảng 600 km.

Trong thời gian rất gần, chất bán dẫn sẽ chuyển từ 3 nanomet sang 2 nanomet. Vào năm 2025, hình thức điện toán phi kiến trúc Von Neumann, bao gồm cả máy tính lượng tử, cũng sẽ xây dựng được một nền tảng công nghiệp nhất định.

Rapidus cũng sẽ có thể sản xuất thử nghiệm bán dẫn AI dùng cho suy luận từ năm 2025, dù với số lượng hạn chế. Ngay cả khi vượt qua năm 2030, và đến cả năm 2040, chất bán dẫn vẫn sẽ tiếp tục là hạ tầng quan trọng của xã hội. Hy vọng rằng Rapidus và LSTC sẽ có thể tiếp tục phát triển và sản xuất công nghệ tiên tiến.

Chính phủ đã tuyên bố mục tiêu đạt “trung hòa carbon” – tức phát thải khí nhà kính bằng 0 trên tổng thể – vào năm 2050. Trước đó, cũng đã có mục tiêu giảm 46% so với mức năm 2013 vào năm 2030. Xét về tính thực tế, để đạt được mục tiêu đến năm 2030, ngoài việc huy động toàn bộ những công nghệ hiện có, gần như không còn con đường khác. aNgược lại, nếu nghĩ đến mục tiêu năm 2050, có thể thấy rằng sẽ không có lời giải nào nằm trên đường kéo dài của các công nghệ hiện tại.

Tuy nhiên, không thể vì thế mà dừng suy nghĩ. Việc dự đoán công nghệ tương lai vốn không hề đơn giản. Còn việc phát hiện ra công nghệ mang tính cách mạng thì lại càng khó hơn. Dẫu vậy, thời đại của lượng tử – thứ sẽ mang lại sự đổi mới cho ngành công nghiệp – đang đến rất gần.

“10:1” – con số này thể hiện sự chênh lệch về lượng sử dụng chất bán dẫn tiên tiến trong nước giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản. Xét theo tỷ lệ GDP, khoảng cách hợp lý đáng ra chỉ vào khoảng 4,5 : 1, nhưng trên thực tế mức độ chênh lệch lại lớn hơn nhiều. Vậy nguyên nhân của khoảng cách này đến từ đâu?

Trong thời gian chuẩn bị cho việc xuất bản cuốn sách này, thị trường chứng khoán Nhật Bản và Hoa Kỳ đều tăng trưởng ổn định. Đặc biệt, nhóm cổ phiếu liên quan đến công nghệ thông tin và bán dẫn có mức tăng rất mạnh.

→ Điều này cho thấy sự tăng trưởng của thị trường chứng khoán Mỹ gần như tập trung chủ yếu vào 7 doanh nghiệp được gọi là Magnificent Seven, gồm:  Meta, Amazon, Apple, Microsoft, Google, Tesla và Nvidia.

Tất cả các doanh nghiệp này đều là doanh nghiệp liên quan trực tiếp đến AI, và cũng chính là những doanh nghiệp đang tận dụng triệt để khái niệm “năng suất của bit (bit productivity)” đã được đề cập xuyên suốt trong cuốn sách này.

Giữa Nhật Bản và Mỹ tồn tại nhiều khác biệt như:

• Cơ cấu dân số

• Luật lao động

• Chính sách tài khóa và tiền tệ

• Quy định pháp lý và tính lưu động của thị trường

Tuy nhiên, nguyên nhân mang tính quyết định đối với khoảng cách tăng trưởng kinh tế có thể tóm gọn ở một điểm: Mỹ có “Magnificent Seven”, còn Nhật Bản thì chưa có những doanh nghiệp tương đương.
Và điều này trực tiếp dẫn tới tỷ lệ sử dụng chất bán dẫn tiên tiến 10:1 giữa hai quốc gia.
Dù tại Nhật Bản vẫn có các công ty AI, nhưng chưa có công ty nào:

• Đưa Định luật Moore vào chiến lược kinh doanh một cách triệt để

• Tận dụng hoàn toàn “năng suất của bit”

• Đạt mức tăng trưởng doanh thu 20–40% mỗi năm giống như 7 tập đoàn lớn của Mỹ

Tuy nhiên, vẫn chưa phải là lúc để bi quan.
Như đã đề cập trước đó, “thâm hụt số” (digital deficit) của Nhật Bản được dự đoán sẽ đạt tới khoảng 8 nghìn tỷ yên vào năm 2030, thậm chí vượt quá giá trị nhập khẩu dầu thô. Nhưng nếu có thể kéo lại chỉ cần 20–30% khoản thâm hụt này về cho các doanh nghiệp mang quốc tịch Nhật, thì cục diện sẽ thay đổi hoàn toàn.
Ví dụ:

• Chỉ cần rút ngắn chu kỳ phát triển siêu máy tính từ 10 năm xuống 5 năm, đã có thể tạo ra nhu cầu chất bán dẫn tiên tiến từ phía nhà nước

• Hoặc chuyển hệ thống cloud mà chính phủ Nhật đang sử dụng từ các doanh nghiệp nước ngoài về các nhà cung cấp nội địa

Những chính sách này có thể bị chỉ trích là tạo ra một “thị trường do nhà nước bảo trợ”, nhưng chí ít cũng có thể trở thành chất xúc tác đánh thức năng lực của Nhật Bản.

Thêm vào đó, nếu Nhật Bản và Mỹ dẫn đầu thế giới trong việc phát triển nền tảng tính toán thế hệ tiếp theo: hệ thống lai giữa máy tính lượng tử và máy tính cổ điển, và mở hạ tầng tính toán đó như tài nguyên quốc gia cho các doanh nghiệp tư nhân và startup sử dụng, thì việc Nhật xuất hiện những “Magnificent Seven” của riêng mình hoàn toàn không phải là viễn cảnh xa vời.

Nếu Mỹ có thể để 7 công ty kéo cả nền kinh tế đi lên, thì với Nhật Bản, chỉ cần nuôi dưỡng thành công 2–3 công ty tương tự cũng đã là quá đủ.

NHỮNG NGƯỜI TRẺ – CHÌA KHÓA CỦA TƯƠNG LAI

Khi tham gia các cuộc họp cố vấn cấp chính phủ về công nghệ lượng tử, điều luôn hiện lên rất rõ ràng:
phần lớn thành viên tham gia đều thuộc cùng một thế hệ, thậm chí người lớn tuổi nhất thường xuyên có mặt trong nhóm. Điều này dẫn tới câu hỏi:

Liệu chỉ với những thế hệ này, có đủ để bàn luận và dẫn dắt cuộc cách mạng công nghệ lượng tử – một công nghệ của tương lai?

Sau khi rời khỏi vị trí Chủ tịch danh dự của JSR và kết thúc nhiệm kỳ Phó đại diện của Keizai Doyukai, hoạt động hiện nay tập trung vào Think Tank CFots LLC, nơi nghiên cứu và đề xuất các chiến lược quản trị doanh nghiệp dựa trên góc nhìn của:

• Địa chính trị

• Thị trường vốn – cổ phiếu

• Công nghệ

Những luận điểm được trình bày trong chủ đề này sẽ tiếp tục được chuyển hóa thành các đề xuất chính sách cho chính phủ, đồng thời các hoạt động nuôi dưỡng thế hệ trẻ cũng đang dần được triển khai. Từ năm 2022, các nhà nghiên cứu, chuyên gia kinh doanh và học giả độ tuổi từ 20 đến đầu 40 đã được tập hợp tại Kobuchizawa (thành phố Hokuto, tỉnh Yamanashi) trong hội nghị mang tên “Quantum Summit in Kobuchizawa”.

Người tạo ra các đột phá cần thiết để hiện thực hóa thế giới lượng tử và dẫn dắt Nhật Bản trong thời đại mới – không ai khác – chính là thế hệ trẻ.