Phong trào “nội địa hóa” bắt đầu từ Trung Quốc

Trong khi thế giới đang cuồn cuộn chuyển động trong làn sóng cạnh tranh khốc liệt, Nhật Bản vẫn đứng yên trong vùng nước lặng. Dần dần, tư tưởng rằng “bán dẫn là thứ để mua chứ không phải để sản xuất” đã ăn sâu vào nhận thức của nhiều người.
Lý lẽ được đưa ra là: “Khi các quốc gia khác có rất nhiều doanh nghiệp có thể sản xuất chip, thì Nhật Bản không cần phải cố gắng làm điều đó nữa, chỉ cần nhập khẩu là đủ.” Tư tưởng phân công sản xuất toàn cầu và niềm tin vào chủ nghĩa toàn cầu hóa – “cứ để thế giới hợp tác, ai mạnh phần nào thì làm phần đó” – đã trở thành xu hướng chủ đạo.

Tuy nhiên, một biến động lớn bắt đầu nhen nhóm trong giới chính trị – và lần này, nó khởi nguồn từ Trung Quốc.
Khoảng giữa thập niên 2010, Bắc Kinh khởi động một kế hoạch quy mô chưa từng có. Năm 2014, Quỹ đầu tư quốc gia cho ngành công nghiệp mạch tích hợp (National Integrated Circuit Industry Investment Fund) – thường được gọi là “Big Fund” (Đại Quỹ) – chính thức được thành lập. Mục tiêu là hiện thực hóa giấc mơ “nội địa hóa ngành công nghiệp bán dẫn”. Chính phủ trung ương đầu tư khoảng 5 nghìn tỷ yên, và chính quyền địa phương cũng đóng góp thêm khoảng 5 nghìn tỷ yên nữa – tổng cộng 10 nghìn tỷ yên (tương đương hàng chục tỷ USD). Cùng năm đó, Trung Quốc công bố “Hướng dẫn xúc tiến phát triển ngành công nghiệp mạch tích hợp quốc gia”, đặt nền tảng cho chính sách thúc đẩy ngành bán dẫn. Khi “Big Fund” được công bố, giám đốc điều hành của JSR – một công ty sản xuất vật liệu bán dẫn được mời đến Trung Quốc và có cơ hội trực tiếp trao đổi với các quan chức chính phủ. Trong các buổi gặp đó, giám đốc có chia sẻ rằng ông cảm nhận rõ ràng ý chí mạnh mẽ và quyết tâm của chính quyền Trung Quốc trong việc làm chủ công nghệ cốt lõi.

Năm 2015, Trung Quốc tiếp tục công bố kế hoạch công nghiệp mang tên “Made in China 2025” (Sản xuất tại Trung Quốc 2025). Chính sách này chỉ định 10 lĩnh vực then chốt gồm bán dẫn, 5G, thiết bị hàng không – vũ trụ, vật liệu siêu dẫn, vật liệu nano và các loại vật liệu tiên tiến khác, với tổng cộng 23 hạng mục, nhằm nâng cao năng lực sản xuất quốc gia. Mục tiêu dài hạn là đến năm 2049 – kỷ niệm 100 năm thành lập nước – Trung Quốc sẽ đứng vào hàng ngũ các cường quốc sản xuất hàng đầu thế giới.

Đặc biệt, chiến lược trong lĩnh vực bán dẫn mang tính tham vọng lớn. Vào thời điểm đó, Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu trong ngành màn hình tinh thể lỏng (LCD), vượt qua cả Samsung và LG, vốn từng qua mặt Sharp của Nhật Bản. Bước tiếp theo, họ nhắm đến ngành bán dẫn. Kế hoạch đề ra là nâng tỷ lệ tự cung ứng chip từ 33% năm 2016, lên 50% vào năm 2020, và 80% vào năm 2030.

Ngay sau đó, tập đoàn Tsinghua Unigroup (Tử Quang Tập đoàn) đã đầu tư thành lập YMTC (Yangtze Memory Technologies) vào năm 2016 để sản xuất bộ nhớ NAND. Công ty này thu hút sự chú ý lớn khi bổ nhiệm một kỹ sư người Trung Quốc từng làm việc tại bộ phận kỹ thuật của Intel làm người đứng đầu.

Cùng thời gian đó, SMIC (Semiconductor Manufacturing International Corporation) – xưởng đúc chip thành lập từ năm 2000 tại Thượng Hải – cũng mở rộng đáng kể năng lực sản xuất. Hàng loạt nhà máy mới được khởi công: 13 nhà máy vào năm 2016, và 26 nhà máy vào năm 2017. Trước quy mô ấy, tôi không khỏi cảm thấy lo lắng. “Chuyện này không còn là bình thường nữa…” – đó là ấn tượng rõ rệt mà tôi có được khi nhìn vào tốc độ và sức mạnh của chiến lược công nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực bán dẫn.