Thất bại liên tiếp trong các dự án quốc gia của Nhật

Cũng vào khoảng thời gian này, Samsung Electronics của Hàn Quốc bắt đầu vươn lên mạnh mẽ. Từ cuối thập niên 1980, Samsung Electronics của Hàn Quốc bắt đầu bước vào lĩnh vực sản xuất bán dẫn. Intel, trong nỗ lực tái cấu trúc chuỗi cung ứng và giảm chi phí, chuyển giao công nghệ và cấp phép sản xuất cho Samsung một cách rộng rãi. Thời điểm đó, chi phí nhân công và sản xuất ở Hàn Quốc thấp hơn nhiều so với Nhật Bản, khiến Intel tin rằng DRAM Hàn Quốc có thể thay thế sản phẩm của Nhật trên thị trường toàn cầu. Dự tính ấy nhanh chóng trở thành hiện thực.

Khi bước sang thập niên 1990, máy tính lớn (mainframe) – vốn là khách hàng chính của DRAM Nhật – dần biến mất, nhường chỗ cho máy tính cá nhân (PC). Ở trung tâm của những chiếc PC đó lại là DRAM do Samsung sản xuất, mang thương hiệu Intel, giáng đòn nặng nề vào các hãng bán dẫn Nhật.

Thị phần toàn cầu của Nhật Bản bắt đầu tụt dốc không phanh, trong khi thị phần bán dẫn nước ngoài tại Nhật tăng đều và đạt 20% vào năm 1996, đúng với mức quy định trong hiệp định song phương. Sau đó, Hiệp định bán dẫn Nhật–Mỹ chính thức hết hiệu lực.

Để cứu vãn tình hình, các doanh nghiệp Nhật nỗ lực tái cấu trúc và sáp nhập:

• 1999: Hitachi và NEC hợp nhất bộ phận DRAM, thành lập Elpida Memory.

• 2001: NEC và Toshiba rút khỏi mảng DRAM thông thường.

• 2002: NEC tách riêng mảng bán dẫn, lập công ty NEC Electronics.

• 2003: Hitachi và Mitsubishi Electric hợp nhất mảng hệ thống LSI, tạo ra Renesas Technology.

Cùng thời điểm, chính phủ Nhật cũng liên tiếp khởi động nhiều dự án quốc gia nhằm vực dậy ngành bán dẫn:

• 1994: Viện Nghiên cứu Công nghiệp Bán dẫn (SIRIJ)

• 1995: Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Kỹ thuật Bán dẫn (STARC)

• 1996: Tổ chức Phát triển Công nghệ Điện tử Siêu Tiên tiến (ASET)

• 1996: Semiconductor Leading Edge Technologies – Selete

Tuy nhiên, hầu hết các dự án này đều không mang lại kết quả đáng kể.

Năm 2002, chính phủ còn thành lập ASPLA, một xí nghiệp bán dẫn theo mô hình “công ty quốc sách”, với mục tiêu xây dựng năng lực sản xuất trong nước. Thế nhưng, chỉ vài năm sau, ASPLA rơi vào khủng hoảng tài chính và bị giải thể năm 2005, khép lại giai đoạn đầy nỗ lực nhưng ít thành công của Nhật trong việc phục hưng ngành bán dẫn.